Menu Działu

Straże gminne (miejskie)

Nadzór wojewody nad strażami gminnymi (miejskimi)

Uprawnienia wojewody w zakresie nadzoru nad strażami gminnymi (miejskimi) reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779), której przepisy zostały znowelizowane w 2009 roku ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy o strażach gminnych, ustawy o Policji oraz ustawy – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 97, poz. 803).

Uregulowania wzmiankowanej ustawy są kompatybilne z ogólnym zakresem kompetencji wojewody w zakresie zapewnienia porządku publicznego wynikającym z art. 22 Ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 z późn. zm.), która jako jedno z zadań wojewody wskazuje zapewnienie współdziałania wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej działających w województwie i kierowanie ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniom życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego, a także zapobieganie klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczanie i usuwanie ich skutków, na zasadach określonych w odrębnych ustawach.

Zakres nadzoru wojewody nad strażami gminnymi (miejskimi) określa art. 9 ust. 2 ustawy o strażach gminnych. I tak, do właściwości wojewody należy sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem przez strażników gminnych (miejskich) uprawnień, o których mowa w art. 12 ustawy, a mianowicie:

1) udzielaniem pouczeń, zwracaniem uwagi, ostrzeganiem lub stosowaniem innych środków oddziaływania wychowawczego,

2) legitymowaniem osób w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości,

3) ujęciami osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia i niezwłocznego doprowadzenia do najbliższej jednostki Policji,

3a) dokonywaniem kontroli osobistej, przeglądaniem zawartości podręcznych bagaży osoby:
       a) w przypadku istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary,
       b) w związku z wykonywaniem czynności określonych w ust. 1 pkt 3 (ujęć osób),
       c) w związku z wykonywaniem czynności określonych w art. 11 pkt 7 (doprowadzania osób nietrzeźwych do izby wytrzeźwień lub miejsca ich zamieszkania, jeżeli osoby te zachowaniem swoim dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym, znajdują się w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu i zdrowiu innych osób), jeśli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że osoba, wobec której czynności te są podejmowane, posiada przy sobie niebezpieczne przedmioty dla życia lub zdrowia ludzkiego,

4) nakładaniem grzywien w postępowaniu mandatowym za wykroczenia określone w trybie przewidzianym przepisami o postępowaniu w sprawach o wykroczenia,

5) dokonywaniem czynności wyjaśniających, kierowaniem wniosków o ukaranie do sądu, oskarżaniem przed sądami i wnoszeniem środków odwoławczych – w trybie i zakresie określonych w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia,

6) usuwaniem pojazdów i ich unieruchamianiem przez blokowanie kół w przypadkach, zakresie i trybie określonych w przepisach o ruchu drogowym,

7) wydawaniem poleceń,

8) żądaniami niezbędnej pomocy od instytucji państwowych i samorządowych,

9) zwracaniem się, w nagłych przypadkach, o pomoc do jednostek gospodarczych, prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej oraz organizacji społecznych, jak również do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy na zasadach określonych w ustawie o Policji.

Nadzorowi wojewody podlega również użycie przez strażników gminnych (miejskich) broni palnej bojowej oraz enumeratywnie wskazanych w ustawie środków przymusu bezpośredniego, do których należą:
- siła fizyczna w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych technik obrony,
- kajdanki,
- pałki obronne wielofunkcyjne,
- psy i konie służbowe,
- przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej (paralizatory), na które jest wymagane pozwolenie na broń w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525, z późn. zm. ),
- przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, na które nie jest wymagane pozwolenie na broń w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji oraz ręczne miotacze gazu.

Wojewoda nadzoruje ponadto straż gminną (miejską) pod względem prowadzonych ewidencji w zakresie:
- etatów,
- wyposażenia, w tym wymienionych powyżej środków przymusu bezpośredniego, urządzeń samoczynnie ujawniających i rejestrujących naruszenia przepisów ruchu drogowego (tzw. "fotoradarów") oraz środków technicznych służących do obserwowania i rejestrowania obrazu zdarzeń w miejscach publicznych (urządzeń monitoringu miejskiego), a także użytkowanych przez straż gminną (miejską) pojazdów służbowych,
- wyników działań straży.

Nadzór wojewody nad działalnością straży gminnych (miejskich) sprawowany jest przy pomocy komendanta wojewódzkiego (Stołecznego) Policji, który działa w imieniu wojewody.

Formy sprawowanego nadzoru precyzuje art. 9 ust. 3 ustawy o strażach gminnych wymieniając:
- przeprowadzanie okresowych lub doraźnych kontroli, obejmujących całokształt (kontrole kompleksowe) lub część spraw poddanych nadzorowi (kontrole problemowe),
- wydawanie zaleceń pokontrolnych oraz kontrolę prawidłowości i terminowości ich realizacji (kontrole sprawdzające),
- podejmowanie innych czynności zmierzających do usunięcia stwierdzonych uchybień i zapobieżenia ich powstawaniu.

Tryb sprawowanego nadzoru, a w szczególności działalności kontrolnej, określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością straży gminnych (miejskich) (Dz. U. Nr 220, poz.1733) wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 6 ustawy.

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, w pozostałych sprawach związanych z działalnością straży gminnych (miejskich) nadzór nad działalnością strażników należy do wójta, burmistrza czy prezydenta miasta, właściwego miejscowo dla działania straży.

Akty prawne, dotyczące zarówno działalności straży gminnych (miejskich), jak i nadzoru wojewody, a także bieżącą dokumentację sprawowanego przez Wojewodę Śląskiego nadzoru znaleźć można na stronach internetowych Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, odpowiednio: Przepisy prawa dot. straży gminnych (miejskich) oraz Nadzór Wojewody Śląskiego nad strażami gminnymi (miejskimi).